RSS  

بررسی محتوای مستند تلوزیونی شوک در ارتباط با مخاطب هدف

سیدعلی غمخواری

این تحقیق به کلاس جامعه شناسی هنر و ارتباطات ناصر فکوهی در دانشکده صدا و سیما در  نیم ترم اول سال تحصیلی 1386-87 ارائه شده است. 

 

محمد صادق زمانی مدیر تولید مستند شوک و از طراحان این برنامه، در گفتگو با خبرگزاری ایسنا در خرداد ماه 1387،از ساخت برنامه ای با عنوان «شوک» ودر موضوع شیطان پرستی خبر داده و مخاطبان اصلی آن را نوجوانان و جوانان معرفی می کند.  طبق اصول برنامه سازی گروه مخاطبان یک برنامه تلویزیونی باید به شکلی واضح و دقیق از ابتدا برای طراحان و سپس گروه برنامه سازی مشخص باشد، اما در اینجا ما با یک نگاه کلی نگر با حداقل وضوح مواجهیم. مخاطبان این برنامه چه گروه از نوجوانان و جوانان هستند؟ چه ویژگی هایی دارند؟ از چه جنس ،سطح تحصیلات ،وضعیت روانی، طبقه اجتماعی ،زبان، قومیت، جهان بینی و ایدئولوژی برخوردارند؟
 اگر این موارد برای گروه برنامه سازی مشخص نباشد و آنها بر مبنای این تئوری که مستند شوک خود مخاطبش را می یابد پیش رفته باشند، در نتیجه معلوم نیست چه کدهایی باید در پیام گذاشته شود تا ذهن مخاطب آنها را رمزگشایی کند و تأثیر لازم را بگیرد.

برای خواندن کل متن در اینجا کلیک کنید.

 

 

از سایت پیک مستند

... مصاحبه خوب مصاحبه‌ای است که موجز و اثرگذار و حاوی اطلاعات نو و غافلگیرکننده‌ای باشد که با موضوع فیلم خوانایی داشته باشند. علاوه بر این، سبک بصری نماهای مصاحبه هم باید با سبک بصری کل فیلم هماهنگ باشند. عوامل زیر در تعیین کیفیت مصاحبه نقش مهمی بازی می‌کنند:

ــ انتخاب آدم درست و مناسب برای مصاحبه. آدم درست آدمی است که در زمینه مورد بحث صاحب نظر باشد یا اطلاعات دست اول داشته باشد و مهم‌تر از آن، بتواند خوب حرف بزند. اگر شخصیت اصلی مستند پرتره که حرف‌های او بخش مهمی از فیلم را تشکیل خواهند داد، آدم خوش صحبتی نباشد، همان بهتر که مصاحبه‌های او به حداقل کاهش پیدا کند. اگر فیلم را با مصاحبه با آدمی که خوش‌صحبت نیست (خوش‌صحبت بودن هم یک خصلت ذاتی است. جه بسا شاعران یا نقاشان یا فیلمسازان خوبی که آدم‌های خوش‌صحبتی نیستند) از همان ابتدا باخته‌ایم.

در انتخاب آدم‌هایی که درباره شخصیت اصلی فیلم حرف خواهند زد نیز باید دقت زیادی بکنیم. آنها علاوه بر خوش‌صحبت بودن، باید انتخابشان توجیه شود. همیشه این پرسش مطرح خواهد شد که چرا این آدم‌های خاص برای مصاحبه درباره شخصیت محوری فیلم انتخاب شده‌اند. آنها یا باید اطلاعات دقیقی درباره زندگی خصوصی شخصیت اصلی داشته باشند (مانند اعضای خانواده او یا دوستانش) یا در زمینه کار او صاحب نظر باشند. 

ــ امّا آدم‌های خوش‌صحبت آدم‌های پرحرفی هم هستند. فیلمساز باید با طرح پرسش‌های درست بحث را به موضوعاتی هدایت کند که دوست دارد در فیلم مطرح شوند. فیلمساز در مقام مصاحبه‌کننده باید با آنها وارد بحث شود، با طرح پرسش‌هایی درباره موضوعات حساس او را برانگیزد و در ضمن بیشتر گوش کند، بگذارد بیشتر مصاحبه‌شوند حرف بزند، چون بالاخره فیلم قرار است درباره مصاحبه‌شونده باشد. طرح پرسش­های درست، یعنی طرح پرسش­هایی که مصاحبه شونده را به حرف زدن ترغیب کنند و پاسخ­هایی از او بگیرند که در ساختار کلّی فیلم موردنیازند.

ــ انتخاب مکان و پسزمینه مناسب برای مصاحبه اهمیت زیادی دارد. معمولاً فیلمسازان ترجیح می‌دهند شخصیت اصلی فیلمشان را در محیط زندگی و کارش نشان دهند. امّا خلاف این هم می‌تواند اتفاق بیفتد، یعنی مصاحبه شونده را از محیطش منتزع کنیم تا توجه بیننده هرچه بیشتر بر حالت‌های ظریف چهره او متمرکز شود.

انتخاب زاویه دوربین و میزان نزدیکی و دوری دوربین به موضوع به نحوی که با اغراض فیلم خوانایی داشته باشد،...

مستندِ ساختگی،گونه ای وارونه سازی سینمایی است که به شکل یک مستند واقعی ساخته می شود تا داستانی ساختگی ارائه دهد یا ایده ای عجیب وغریب را به تصویر کشد.آنیس واردا،فیلم سازفرانسوی،این نوع مستند را «مستند دروغ گو» Documenteur می خواند.او این واژه را از درآمیختن دو واژه «مستند»Documentaire و«دروغ گو»Menteur درزبان فرانسه ساخته است که کم وبیش با واژه فرانسوی مستند هم آوایی دارد.درانگلیسی برای توصیف این دست فیلم های حاشیه ای،واژه Mockumentary یا شبه مستند به کار می رود.جداسازی این اصطلاح از اصطلاح «دوکوفیکسیون»Docufiction(«مستند داستانی»در زبان فرانسه) کمی دشوار است چراکه هردو ازعناصر یکسان (پیرنگ ساختگی،واقع نمایی،بازیگر،تصاویر بایگانی وهمانند آنها)بهره می گیرند. بطور مثال:

فیلم«عملیات ماه»۲۰۰۲ساخته ویلیام کارل.این فیلم مدعی است که تصاویرنخستین پانهادن انسان بر زمین به درخواست ناسا دراستودیویی توسط استنلی کوبریک ساخته شده است.

فيلم مستند متكي به چند نكته‌ي مهم و اساسي است كه بدون ترديد تدوين يكي از مهم‌ترين آن‌هاست. كارگردانان و تدوينگران اغلب بر سر نقش پراهميت يكديگر در اين مرحله دچار اختلاف ديدگاهند؛ عده‌يي از كارگردانان بر اين اعتقادند كه تدوينگر نقش خلاقه‌يي در اين مرحله ندارد و صرفا به عنوان كسي كه به راش‌ها نظم مي‌دهد شناخته مي‌شود، اما اين تصور غالب نيست چون در اغلب مستندهاي سينمايي تدوينگر نقشي سازنده دارد و به اين ترتيب يك فيلم مستند با هم‌فكري كارگردان و تدوينگر شكل مي‌گيرد.

در ارتباط با جايگاه تدوين در حوزه‌ي سينماي مستند، نظر چند تدوينگر سينماي مستند را مي‌خوانيم.

شهرام مكري
از آن‌جا كه بعضي از شاخه‌هاي سينماي مستند در لحظه اتفاق مي‌افتند، كارگردان نمي‌تواند سر صحنه حدس بزند كه نسبت به سوژه چه عكس‌العملي نشان مي‌دهد و يا قصه‌ي فيلم به چه سمتي پيش مي‌رود؛ نوعي از سينماي مستند كه فيلمنامه‌يي از قبل براي آن نوشته نشده است. در چنين مواردي كارگردان اغلب با حجم زيادي از راش‌هاي فيلمبرداري‌شده روي ميز تدوين مي‌آيد و آن اتفاقي كه باعث ايجاد نظم در اين راش‌ها مي‌شود قطعا يك تدوين مناسب است؛ در اين شكل مستند، تدوين كار فيلمنامه را انجام مي‌دهد.

در مستند آرشيوي براي ميكس، راش‌ها از قبل تهيه شده و در آرشيو موجود است؛ فيلمنامه‌يي نوشته مي‌شود و تدوينگر بر اساس آن، اين راش‌ها را سر و شكل مي‌دهد و مرتب مي‌كند.

پس مي‌توان گفت در اين دو شاخه از سينماي مستند - متني و آرشيوي - تدوين اساسي‌ترين كار است و قطعاً مي‌تواند در كنار راش‌هاي خوب فيلمبرداري‌شده، در ارايه‌ي يك مستند خوب جايگاهي خاص داشته باشد.

كامبيز صفاري
كارگردانان غالبا در مرحله‌ي تدوين حضور دارند و تدوينگر به عنوان نگاه سوم در كنار كارگردان قرار مي‌گيرد؛ البته عده‌يي از كارگردانان نيز هستند كه تدوين مستندشان را به‌طور كلي در اختيار تدوينگر قرار مي‌دهند و آن‌جاست كه تدوينگر سهم بيش‌تري در تدوين يك مستند پيدا مي‌كند.

تدوين مستند با تدوين داستاني متفاوت است؛ تدوين داستاني بر اساس پلان‌سكانس‌هاي مشخص پيش مي‌رود و اگر كارگردان در مرحله‌ي تدوين حضور نداشته باشد ممكن است روح و معني فيلم تغيير كند، اما تدوين مستند لزوما اين‌طور نيست. تدوينگر با سر و شكل دادن به فيلم مستند روند روايت را در آن منظم مي‌كند و اگر كمبودهاي فيلم را در مرحله‌ي تدوين پيدا كند، به كارگردان انتقال مي‌دهد و او اين كمبودها را كامل كرده و در اختيار تدوينگر قرار مي‌دهد تا شكل روايت دچار نقصان نشود.

در كل اغلب كارگردانان در مرحله‌ي تدوين حضور دارند و تدوين فيلمشان را هم به تدوينگر مورد اعتمادشان مي‌دهند تا با دلسوزي بيش‌تري به اين كار مبادرت ورزد.

علي‌محمد قاسمي
مهم‌ترين بخش تدوين كار داستاني هنگام فيلمبرداري صورت مي‌گيرد چرا كه امكان انتخاب بيش‌تري وجود دارد، حال آن‌كه خيلي مواقع در كار مستند امكان انتخاب دوباره و متعدد وجود ندارد؛ رويداد فقط يك بار جلوي دوربين اتفاق مي‌افتد و فيلمبردار و كارگردان امكان يك برداشت دارند. تدوين در مستند ادامه‌ي روند كار فيلمبردار و كارگردان سر صحنه است و از آن‌جا كه شناخت صحيح فضاي موضوع و معناسازي براي پلان‌هاي پراكنده با چيدمان درست براي تدوينگر فيلم مستند داراي اهميت بسياري است، نمي‌توان فيلم را همين‌طور دست يك تدوينگر داد و از او خواست كه آن را تدوين كند؛ در اين حالت تدوينگر فقط مي‌تواند يك كار تكنيكي انجام دهد، در حالي كه به نظر مي‌آيد فيلم مستند دو بار ساخته مي‌شود، يك بار هنگام فيلمبرداري با همه‌ي ايده‌هاي اوليه و شناخت كارگردان از موضوع و مرحله‌ي دوم زماني كه تدوينگر وارد كار مي‌شود.

از لحاظ اين كه در تدوين اگر تدوينگر خلاق باشد مي‌تواند از ايده‌هاي اوليه‌ي كارگردان هنگام فيلمبرداري معناهاي دوباره بسازد، در اين قسمت مهم‌ترين كار تدوينگر به‌كارگيري درست پلان‌ها و سكانس‌هاست براي رسيدن به معناهايي كه ابتدا مورد نظر نبوده‌اند.

در كار مستند برخلاف كار داستاني هيچ فريم اضافه‌يي وجود ندارد چون تدوينگر مي‌تواند به تمام پلان‌ها معنا ببخشد، حال آن‌كه در فيلم داستاني با تعداد مشخصي برداشت وضعيت تدوين در سيستم قصه مشخص است و بيش‌تر از آن تدوينگر نمي‌تواند كاري انجام دهد.